Wybielacze i odplamiacze nie usuwają plam w sensie mechanicznym – nie „zjadają” zabrudzeń. Jego działanie polega na utlenianiu barwników, czyli rozrywaniu wiązań chemicznych w cząsteczkach odpowiedzialnych za kolor. Dzięki temu plama przestaje być widoczna, choć sama substancja może wciąż pozostawać w tkaninie. Zrozumienie tego procesu pozwala dobrać odpowiednie środki wspomagające pranie i uniknąć uszkodzenia materiału.
Co właściwie robi wybielacz?
W praniu działają dwa typy detergentów: chlorowe (podchloryn sodu) i tlenowe (np. nadwęglan). Chlor szybko rozjaśnia bawełnę i len, ale jest agresywny dla barwników, włókien elastycznych, wełny i jedwabiu. Tlen działa łagodniej, aktywuje się w ciepłej wodzie i częściej bywa bezpieczny dla kolorów, choć przy słabych barwnikach też może je naruszyć.
Osobną grupą są optyczne rozjaśniacze w proszkach: nie usuwają zabrudzeń, tylko odbijają więcej niebieskiego światła, więc biel wydaje się czystsza. Dlatego równolegle potrzebny jest dobry detergent do prania jak i dpowiedni odplamiacz. Tlenowe odplamiacze i wybielacze potrzebują nieco więcej czasu do działania także zalecane jest namaczanie materiału przed praniem. Chlorowe działają błyskawicznie, ale wymagają ścisłego dozowania. Każdy z rodzajów odplamiaczy ma swoje wady i zalety, także należy ich użycie dostosować do materiału i rodzaju plam.
Mity, które psują pranie
- „Im więcej, tym lepiej” kończy się przetarciami i wykruszeniem włókien. Przedawkowanie środków piorących nie przyspiesza reakcji, za to zwiększa ryzyko przebarwień.
- „Chlor odkaża wszystko” to skrót myślowy. Owszem, dezynfekuje, ale wymaga określonego stężenia i czasu, a w domowym praniu łatwo o błąd.
- „Tlenowy preparat nie szkodzi kolorom” bywa prawdziwe, dopóki barwnik jest odporny. Stare, wypłowiałe tkaniny potrafią zareagować plamami.
- „Działa najlepiej w lodowatej wodzie” dotyczy enzymów, nie wybielaczy tlenowych – te wyraźnie zyskują wraz z temperaturą programu.
- I najgroźniejszy błąd: mieszanie wybielacza chlorowego z octem lub amoniakiem. Powstają drażniące gazy. Jeśli chcesz użyć octu do płukania, rób to w praniu bez chloru.
Jak łączyć detergenty do prania?
Detergent jest bazą, a wybielacz dodatkiem. Kapsułki i żele zapewniają stałą dawkę surfaktantów i enzymów, które rozbijają tłuszcz, białko i skrobię. Do bieli i bardzo brudnych ubrań dołóż tlenowy proszek w miarce zgodnie z etykietą albo wybierz kapsułkę „z oksy”. Chlor, jeśli w ogóle, podawaj z przegródki na wybielacz tak, by trafił do bębna po wstępnym rozcieńczeniu wodą. Bezpośredni kontakt z żelem może dezaktywować enzymy.
Środki wspomagające pranie to także odplamiacze enzymatyczne oraz dodatki zmiękczające wodę – poprawiają skuteczność przy niższych temperaturach i skracają czas kontaktu z utleniaczem. Plamy punktowe traktuj miejscowo żelem odplamiającym, potem zastosuj normalne pranie. Po wybielaniu możesz zastosować dwukrotnie płukanie i wysusz ubrania w przewiewie, żeby resztki utleniaczy nie pozostały na włóknach.
